HONG BAO VE ZHOU MAN’IN KEŞİF SEYAHATLERİ VE
PİRİ REİS’İN 1513 TARİHLİ DÜNYA HARİTASI

Muhtar KATIRCIOĞLU

Piri Reis’in çeşitli hayvan figürlerini kullandığı ve bu hayvanlara dair bilgiler verdiği haritanın Patagonya kısmına değineceğim. Piri Reis haritasında hayvanların yanı sıra bölgede yaşayan insanlar, kullandığı materyaller ve kıyafetlere dair figürleri de çizmiştir. Piri Reis’in bu bilgileri nasıl edindiğine dair bilgiler aşağıdadır.


1402’de kendini imparator ilan edip başkenti Pekin’e taşıyan Zhu Di’nin tek hedefi dünya hâkimiyeti idi. Zhu Di bu amacına ulaşmak için donanmasını güçlendirerek 1423 yılına kadar uzun keşif seyahatlerine çıkmış ve bu seyahatlerinde değerli bilgiler toplamıştır. Fakat 1424’de ZHU DI ölünce, tahta geçen oğlu ZHO GAOZHI donanmanın personelini evlerine yollamakla kalmamış bu seyahatlerden elde edilen belgeleri yok etmiştir. Şans eseri bu belgelerden WU PEI CHI adlı bir seyir ve hidrografi metni kurtulmuştur.


Çinlilerden kalan bu bilgiler Çin Donanması’na katılan Venedikli bir gezgin tüccar olan NİCOLO DA CONTI tarafından batıya ulaşmıştır. Bu tüccar Çin donanmasıyla katıldığı seyahatin ardından Venedik’e geri döner ve bu seyahatlerde edindiği bilgileri Papa’nın sekreterine anlatır. Papa’nın kaleme aldığı bu bilgiler 1434 yılında kitap haline getirilir. Bu kitaptan edinilen bilgiler ışığında çizilen bir haritayı satın alan Henry’in kardeşi bu haritayı Lizbon’a götürür ve yıllarca burada bir hazine dairesinde saklar. Buna rağmen 1492’de Kristof Kolomb Amerika’yı keşif yolculuğuna çıkmadan önce bu haritaya sahiptir. Bu seyahatte Kolomb’un yanında bulunan bir İspanyol denizci haritanın kopyasını çıkartır ve Osmanlı Donanmasına esir düşünce 1428 tarihli bu harita Piri Reis’in eline geçer.
 

ABSTRACT

THE DISCOVERY VOYAGES OF HONG BAO AND ZHOU MAN AND
THE WORLD MAP OF PIRI REIS DATED 1513
 

I am going to mention the Patagonia region of the map where Piri Reis used animal figures and gave information about them. Besides animal figures, Piri Reis drew figures of the people living in this region and the materials and clothes they used. The information of how Piri Reis obtained these are below.

The only aim of ZHU DI, who declared himself the emperor and settled the capital in Beijing in 1402, was to have the sovereignty of the world. To achieve his goal, he strengthened his naval forces and until 1423 he set up long reconnaissance voyages in which he collected precious data. But, when ZHU DI died in 1424, his son ZHO GAOZHI ascended to the throne and not only disbanded the Navy, also annihilated all the data and documents obtained from these voyages. Fortunately, a navigation and hydrography document named WU PEI CHI survived.

The information inherited from the Chinese was attained by the west from a wandering merchant from Venice named NICOLO DA CONTI who joined the Chinese Navy. This merchant after a voyage with the Chinese Navy, goes back to Venice and tells about the information he got in the voyage to the secretary of the Pope. The information written down by the Pope are published in a book in 1434. The brother of King Henry buys a map drawn in the light of this book and brings this map to Lisbon and keeps it in a treasury strong room for years. However Christopher Columbus has a copy of this map before he begins his exploration of America. Later on, a Spanish sailor who was with Columbus on this voyage makes a copy of the map and Piri Reis obtains this copy of the map dated 1428 when this sailor is taken prisoner by the Ottoman Navy.
 

BİLDİRİ

ETHONG BAO VE ZHOU MAN’IN KEŞİF SEYAHATLERİ VE PİRİ REİS’İN 1513 TARİHLİ DÜNYA HARİTASI

Bu konuşmam, 2000 yılında “1421” adlı denizaltının komutanı olan İngiliz Gavin Menzies’in eserinden alıntı alınarak hazırlanmıştır. Keşif seyahatleri ve özellikle Piri Reis’in Dünya Haritası ile ilgilenen herkesin bu eseri okumasını hararetle öneririm.

Bu haritanın yalnız PATAGONYA kısmına değineceğim ki bu bölgede Piri Reis, dört hayvan ve sakallı bir erkek resimlemiştir. Bu hayvanlar o zamana kadar eski dünyada bilinen hayvanlardan çok değişik, yöreye özgü hayvanlardır.

Birincisi, büyük boynuzları olan bir geyiktir. HUEMİL olarak adlandırılan bu geyik, haritada halen PERITO MORENO adıyla bilinen milli park bölgesinde görülmektedir. Günümüzde dahi AND dağlarına özgü olan bu HUEMİL geyik sürülerine rastlanmaktadır. İkinci tür ise, deve türüne yakın GUANAKO ismindeki hayvandır. Görüntülendiği yer BOSQUES PETRİFİCADOS Milli Parkı’dır ve hayvanlar bu bölgede koruma altına alınmıştır. Üçüncü tür bir dağ aslanıdır. Yeri ise MONTE LEON diye adlandırılan milli parktır. Dördüncü hayvanın nesli maalesef tükenmiştir. Piri Reis bu hayvanı tarif ederken şu notu düşmüştür : “Bu yabani hayvanın yedi karış boynu vardır, gözlerinin arası bir karıştır, ama uysal ve zararsızdır.” Yazar PUERTO NATALİS’deki MUSEO DE SİTİO’da bu hayvanın iskeleti ile karşılaşmıştır. Bölgede MYLODON diye adlandırılan 200 kiloluk bu hayvanı Batı Dünyası’na ilk olarak İngiliz bilim adamı DARWIN, 1834 yılında tanıtmış ve Londra’daki Doğa Tarihi Müzesi’ne komple bir iskelet bağışlamıştır. Son olarak, kafasının üstünde ateş yanan ve gövdesini tamamen kaplayan ak sakalıyla, çömelmiş olarak resmedilen erkek figürüne bir bakalım. Yazara göre, yöre halkı havanın soğuk olmasına aldırmayarak, tamamen çıplak dolaşmakta ve soğuğa karşı her yerde, hatta sandallarda bile mangal içinde ateş yakmaktaymış. Bu nedenle, kaşifler bölgeyi “TIERRA DEL FUEGO” yani “ATEŞ TOPRAKLI” diye isimlendirmişler. Piri Reis ise, İslam örf ve adetlerine uymayan çıplak bir erkek vücudu resimlemektense, uzun bir sakalla figürün gövdesini kapatıp çömelmiş olarak resmetmiş ve yerlilerin her yerde ısınmak için yaktıkları ateşi adamın üstünde betimlemiştir.

Peki, Piri Reis yörenin ince detaylarına kadar varan bu bilgileri nereden edinmiştir? İşte Gavin Menzies bu muammaya yeni bir varsayım getiriyor. Bir an için Piri Reis’i bir tarafa bırakalım ve Orta Çağ Çin tarihine bir göz atalım. 1402 yılında ZHU DI, başkent NANJING’i basarak kendini imparator ilan eder ve başkenti kendi memleketi ve güç merkezi olan BEIJING’e taşır. İlk iş olarak eski sarayı yıkar ve günümüzde “yasak kent” olarak bilinen saray kompleksini inşa etmeye başlar. Bu muazzam inşaat 19 yıl sürer ve nihayet 2 Şubat 1421’de biter.

Saray cephesini şimdilik burada noktalayalım ve imparatorluğun yürüttüğü dış siyasete bir göz atalım. Çinlilerin ana hedefi dünya hakimiyetiydi. Batılıların aksine, bu hakimiyeti askeri istilalarla değil, ticaret, rüşvet ve nüfuzlarını kullanarak yapıyorlardı. Zhu Di en başta deniz kuvvetlerini genişletti, tahta çıkmadan önce var olan donanmaya 1680 kadar yeni gemi sipariş etti. Hazine ve kıymetli eşya taşımak üzere, 9 adet yelken direği olan 250 adet muazzam yelkenlinin yanında, 3500 adet değişik evsafta gemi inşa edildi. Bunların arasında 1350 devriye gemisi, bir de uzak adalar ve savunma noktalarında üstlenmiş gemiler vardı. Savaş gemisi olarak 400 büyük gemi, bir o kadar da erzak ve yük gemisi vardı. Savaş gemilerinin boyu 140, genişliği 54 metre; ticari gemilerin uzunluğu 27, genişliği 9 metre idi. Bu donanma sayesinde tüm dünyayı gezip, gördükleri yerlerin haritasını çizip, ticaret yaparak dünyanın büyük bir bölümünü haraca bağladılar. Bu görkemli donanma, 1423 yılına kadar altı filo olarak uzun keşif seyahatlerine çıktı.

Şimdi dönelim Beijing’deki görkemli saraya. 9 Mayıs 1421 günü başkentte korkunç bir fırtına kopar. Gök gürültüsü, sağnak yağış ve yıldırımlar sarayın üzerine düşünce birkaç yerde birden yangın başlar ve sarayın büyük bölümü yanar. Yangın sırasında bir çok kişi ölür, bunların arasında Zhu Di’nin en gözde cariyesi de vardır. Bu büyük kayıp imparatoru çok etkiler ve Tanrıların gazabına uğradığına inanır. Saray inşaatı ve dev donanma, imparatorluğu mali ve iktisadi bakımdan çok zayıflatır ve neticede bazı eyaletlerde ayaklanmalar çıkar. Yaşlanmış olan Zhu Di hastalanıp 1424’te ölünce tahta geçen oğlu ZHO GAOZHI ilk iş olarak tüm deniz aşarı seferleri durdurup ülkeye dönmelerini emreder. Bununla kalmayıp bu seyahatler konusundaki tüm belgeleri, haritaları v.s. biri hariç imha ettirir. Tersaneler kapatılır, geri gelen gemiler parçalanır, denizciler köylerine gönderilir ve Zhu Di’nin dünyaya yayılma politikası yerine, aşırı derecede içi dönük bir politika ve ecnebi düşmanlığı hortlar. Geride kalan tek yazılı kayıt WU PEI CHI diye bilinen bir seyir ve hidrografi metnidir. Bu metin son zamanlarda yeniden ortaya çıkmış ve üzerinde kapsamlı bir araştırma yapılmıştır.

Çinlilerin toplamış oldukları bu bilgiler, Venedikli gezgin tüccar NICOLO DA CONTI sayesinde Batı’ya ulaşmıştır. Renkli bir kişiliğe sahip bu tüccar, 1414’te Mısır’a gitmiş, Arapça öğrenmiş ve Mısırlı bir kızla evlenerek Müslüman olmuştur. 1420 yılında Hindistan’ın CALCUTA Limanı’nda Çin Donanması’na rastladığında onlara katılır ve Afrika’ya doğru yola çıkar. Daha sonra Venedik’e döndüğünde Papa’nın sekreteri olan POGGIO BRACCIOLINI’ye seyahatlerini ve maceralarını ayrıntılı olarak anlatır ve anlattıkları 1434 yılında kitap halinde yayınlanır. 1428 yılında Portekizli tarihçi ANTONIO GALVAO’nun yazdığına göre, keşif seyahatlerinin önderi Kral HENRY’nin kardeşi, Da Conti’nin anlattıklarına dayanarak çizilmiş bir dünya haritasını Venedik’ten satın alıp Lizbon’a götürür. Galvao’ya göre bu haritada, doğuda Endonezya, batıda Güney Afrika’daki Ümit Burnu ve Güney Amerika’nın ucundaki Magellan Boğazı ve Terra Del Fuego Takım Adaları resmedilmiştir. Gerek siyasi gerekse ticari bakımdan son derece değerli olan bu dünya haritası Lizbon’daki bir hazine dairesinde kilit altında muhafaza edilmiştir. Buna rağmen haritadaki bilgiler değişik yollardan meraklıların eline geçmiştir Şöyle ki KRISTOF KOLOMB 1492 yılındaki Amerika keşif seyahatine çıkmadan önce, 1428 tarihli haritasının bir kopyasına sahiptir! Ne yazık ki bu dünya haritası şimdi kayıptır, buna rağmen haritadaki bazı bölümlerden edinilen bilgiler halen mevcuttur. Kristof Kolomb’la birlikte Amerika’ya seyahat etmiş olan bir İspanyol denizci bu kıtanın haritasını kopya etmiş ve 1501 yılında Osmanlıların eline esir olarak düşünce, 1428 tarihli harita Piri Reis’e geçmiştir. Uzmanlara göre, Piri Reis’in 1513 tarihli dünya haritasının en geçekçi bölümü Güney Amerika’nın YATAGONYA bölümüdür. Şunu da vurgulayalım Kristof Kolomb hiçbir seyahatinde Ekvator’dan aşağı inmemiştir. Dolayısı ile ne kendisi, ne de tayfalardan birisi Patagonya haritasını çizememiştir.

Kısaca özetlemek gerekirse, Çinli amirallerden HONG BAO Ümit Burnu’ndan kuzeye doğru akıntı ve rüzgar sayesinde ilerliyor, Atlantik Okyanusu’nun ortasındaki CAP VERDE adalarıını keşfediyor ve gemilerini akıntıya kaptırarak Güney Amerika sahillerine varıyor. Çinlilerin bu keşif seyahatleri konusunda bilgi, bir Venedikli tüccar tarafından Batı’ya ulaşıyor. Romalı bir adam ve Portekizli tarihçi sayesinde bilgi yayılıyor, en sonunda bir İspanyol denizci aracılığıyla Piri Reis’in eline geçerek günümüze ulaşıyor.