PİRİ REİS’İN 1528 TARİHLİ BÖLGESEL HARİTASI(*)

Deniz Yüzbaşı Buğser TOK

Ünlü Türk denizcisi ve bilim adamı Piri Reis (1465 – 1554), henüz 16 yaşındayken denizlere açıldığı 1481 yılının ilk günlerinden başlayarak iki büyük tutkunun esiri olmuştur: Denizcilik ve araştırmacılık. Onun keşiflere ilişkin ilk çalışması 1513 yılında yapmış olduğu Dünya Haritası’dır. Bu harita, Güney ve Orta Amerika dahil, o yıllardaki dünyanın bilinen bütün karalarını ve denizlerini göstermektedir. Piri Reis dünya haritasını yaparken, bir yandan da Akdeniz’e ilişkin çalışmalarını sürdürmüş ve ulaştığı sonuçları “Bahriye” adını verdiği kitabında toplamıştır. Piri Reis, Bahriye’sini bitirdikten sonra, 1528 yılında Amerika’ya ilişkin bölgesel haritasını tamamlamıştır. Eldeki harita parçası asıl haritanın dörtte biri olup boyutu, çerçevesi dahil, 69.28 X 70.20 santimetredir. Bilgisayarla yapılan çalışma sonuçları, Piri Reis’in 1528 tarihli haritasının, Osmanlı İmparatorluğu toprakları ile Amerika Kıtası arasındaki bölgeyi göstermek üzere çizildiğini ve İmparatorluğun Büyük Coğrafi Keşiflere dikkatini çekmek amacıyla yapılmış olduğunu ortaya koymaktadır. Piri Reis’in 1518 tarihli haritasına ilişkin incelemelerin sürdürülmesi ve yeni gerçeklerin ortaya çıkarılması yalnız Piri Reis’in değerli eserinin ayrıntılarını aydınlatmaya hizmet etmeyecek; aynı zamanda Türk deniz haritacılığının geçmişine de ışık tutacaktır.

ABSTRACT

While he was just sixteen years old, famous Turkish sailor and scientist Piri Reis (1465-1554) was captivated by two great passions, seamanship and research. His first study on the geographical discoveries is the world map he prepared in 1513. This map shows all the lands and the seas known in these years including central and southern America. While he was doing his researches on the world map, he kept on his studies on The Mediterranean and he collected his results in a book he named “Bahriye”. After finishing his book “Bahriye”, Piri Reis turned his direction entirely to the newly discovered places in the west and he prepared his regional map in 1528. The part we have is a quarter of the whole and it is 69.28x70.20 cm in size. The results of the computerized study put forward that the aim of drawing this map is to show the area between the Ottoman Empire and America. The other aim is to draw attention of the Empire to the geographical discoveries. Researches on the 1528 map of Piri Reis should be carried on to see the new realities and on the other hand it will serve to lighten the details of his precious studies. At the same time they will lighten the past of Turkish Seamanship.

(*) Bu yazı (E) Tümg. Cevat ÜLKEKUL’un henüz yayınlanmamış “XVI. Yüzyılın Denizci Bir Bilim Adamı : Hayatı ve Eserleriyle Piri Reis” adlı kitabı esas alınarak hazırlanmıştır.
 

BİLDİRİ

PİRİ REİS’İN 1528 TARİHLİ BÖLGESEL HARİTASI

Piri Reis’in 1513 haritası, Osmanlı İmparatorluğu’nda Büyük Coğrafi Keşiflere ilişkin olarak yapılmış ilk çalışmadır. Piri Reis dünya haritasını yaparken, bir yandan da Akdeniz’e ilişkin çalışmalarını sürdürmüş ve ulaştığı sonuçları “Bahriye” adını verdiği kitabında toplayarak 1526 yılında Osmanlı İmparatoru Kanuni Sultan Süleyman’a sunmuştur. Bahriye’sini bitirdikten sonra, yönünü tamamen batıya, yeni bulunan yerlere çevirmişti. Amacı, İstanbul’dan Amerika kıtasına değin uzanan bölgenin yeni bilgileri içeren bir haritasını yapmaktı. Amacını 1528 yılında gerçekleştirmiş ve yaptığı haritayı Kanuni Sultan Süleyman’a sunmuştu.

Piri Reis’in 1513 tarihli haritası, 1929 yılında, Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi’ndeki eserlerin kayıtlarına ilişkin çalışmalar yapılırken bulunmuştu. Bu harita çok ilgi çektiği için diğer parçalarının bulunması için de çalışmalar yapılmış ancak bulunamamıştı. Bununla birlikte Müze Müdürü Tahsin Öz tarafından, Amerika Kıtası’na ilişkin bir başka harita parçası daha ortaya çıkarılmıştı. Bu harita bugün Saray Kütüphanesi Hazine–1824 numarasında kayıtlıdır. Ancak bu harita da asıl haritanın tamamı olmayıp, kuzey-batı yanını oluşturan dörtte bir parçasıdır. Büyük bir şans eseri, haritanın eldeki parçası üzerinde, Piri Reis tarafından yapılmış olduğunu gösteren imza yer almaktadır.

Harita on değişik renkle çizilip boyanmıştır. Türk deniz haritalarının en güzel örneklerinden biridir ve ceylan derisi üzerine çizilmiştir.

Harita parçasının üzerinde, deniz haritalarının en büyük özelliği olan rüzgar gülleri bulunmaktadır. Bunlardan 4 adedi 32 bölümlü büyük rüzgâr gülü, 2 adedi de kerte çizgilerinden oluşan küçük rüzgâr gülüdür. Bütün büyük rüzgâr gülleri kuzeye yönlendirilmiştir ve her biri büyük bir özenle çizilmiştir. Portolonlara yerleştirilen rüzgâr güllerinin genel yapısına dayanılarak, haritanın tamamında, biri merkezde olmak üzere, toplam 17 adet rüzgâr gülü bulunduğu kolayca söylenebilir. (Resim.1)
 

Resim-1

Elde bulunan harita parçasından anladığımız kadarıyla, asıl harita, süslü bir çerçeve içine yerleştirilmiştir. Çerçevenin dış yanında, koyu yeşil yaprakların oluşturduğu, sarmal süslemeli bir kolon bulunmaktadır. Sarmal kolon üzerine özenle işlenmiş yaprak çizimleri, yeşil rengin çok koyu olması nedeniyle, ancak çok dikkatle bakıldığında seçilebilmektedir. Çerçevenin ortasında, mine çiçekleri ve yapraklardan oluşan ikinci bir süsleme bulunmaktadır. İkinci süslemenin iç tarafında da geometrik desenlerle yapılmış zencirek yer almaktadır. Zencireğin iç kenarı, haritanın kitabesidir. Harita çerçevesi ve çerçevedeki süslemeler, Türk süsleme sanatının güzel örnekleridir. (Resim.2)

Resim-2

Eldeki harita parçası asıl haritanın dörtte biri olup boyutu, çerçevesi dahil, 69.28 santimetreye 70.20 santimetredir.

1513 tarihli haritasından farklı olarak, Piri Reis 1528 tarihli haritasında dönenceleri de çizip göstermiştir. Ayrıca koylar ve körfezler de yarım ay biçimindeki çizgilerle değil, kıyıların gerçek durumunu yansıtan, girintili çıkıntılı çizgilerle belirtilmiştir. Taşlık, kayalık yerler ve sığlıklar özel harita işaretleriyle işaretlenmiştir. Harita üzerindeki bilgilendirme yazıları, 1513 tarihli haritaya göre çok daha azdır. Piri Reis’in 1528 haritası, bütün bu özellikleri ile, o günlerde yapılmış deniz haritalarının en güzel örneklerinden birini oluşturmaktadır. Haritanın 1513 tarihli haritadan daha özenle düzenlenmiş ve çizilmiş olması, kenarına çerçeve çekilmesi ve çerçevenin üzerindeki süslemeler, Piri Reis’in bu haritasının, Bahriye’de olduğu gibi, Sadrazam Damat İbrahim Paşa’nın ilgisi üzerine hazırlandığını ve Kanuni Sultan Süleyman’a da onun aracılığıyla sunulup Saray Kitaplığı’na konulduğu izlenimini vermektedir.

Haritanın sol üst köşesinde, biri haritanın kuzey-güney kenarına, diğeri haritanın doğu-batı kenarına koşut olarak çizilmiş iki ölçek cetveli bulunmaktadır. Bu süslü ve güzel ölçek göstergeleri, harita üzerindeki kara parçaları ve ada çizimlerinden daha çok dikkati çekmektedir. Ölçek göstergelerindeki noktaların ve kutucukların anlamları, çizelgelere koşut olarak konmuş açıklama yazılarında gösterilmiştir. (Resim.3)

Resim-3

Haritadaki açıklamalar ve harita üzerinde yapılan ölçümler, haritanın ölçeğinin, yaklaşık 1/20.000.000 olduğunu göstermektedir.

Kuzey-güney yönündeki ölçek göstergesinin hemen altında haritayı yapan Piri Reis’in imzası bulunmaktadır. Piri Reis yalnız haritanın yapımcısı olduğunu bildirmekle kalmamış aynı zamanda, haritanın 935 yılında, yani Miladi 25 Eylül 1528 - 13 Eylül 1529 tarihleri arasında yapıldığını da belirtmiştir. (Resim.4)

Bu satırların biraz altında, iki karşılıklı kıyı arasına “San Cuvana Batisde” sözcükleri yazılmıştır. Bu kelimeler üzerinde yer aldığı kara parçasının adı olabileceği gibi, bir kişi adı da olabilir. Ancak kişi adı olması daha büyük bir olasılıktır. Çünkü aynı ad Piri Reis’in 1513 tarihli haritasında da birçok yerde görülmektedir. San Cuvana Batisde yazısının üzerinde bulunduğu, kuzey-güney yönünde çizilmiş kara parçası bugünkü Florida Yarımadası’nın güney ucudur. Burası İspanyol Juan Ponce de Leon tarafından 1512–1513 yıllarında bulunmuştur. Piri Reis’in Florida Yarımadasını gösteriş biçimi ve yarımadanın harita üzerindeki konumu, o günün koşullarına göre, çok doğrudur. Adanın batısındaki iri kırmızı noktaların, geniş bir alanda uzayan Florida sığlıklarını gösterdiği sanılmaktadır. (Resim.4)

Florida Yarımadası’nın doğusunda, güney doğu yönünde uzanan, sırasıyla, kırmızı, mavi ve kırmızı renklerde boyanmış üç ada ve bunların ardından, güneydoğuya doğru yay biçiminde uzanan bir dizi küçük ada çizimleri bulunmaktadır. Kırmızı renkte gösterilmiş üçüncü büyük adanın üzerinde bir İspanyol bayrağı yükselmektedir. Bütün bu ada ve adacıklar Bahama Adaları’dır. En kuzeyde bulunan ada Büyük Bahama Adası olmalıdır. Bu adanın batı ucundaki siyah küçük noktalarla gösterilen alan, günümüz haritalarında da bulunan Küçük Bahama Sığlığı’dır. Buradaki sığlıkların gösterilmesinde, Piri Reis’in kullanmış olduğu özel işaret, küçük siyah noktalardır. Küçük Bahama Sığlığının biraz güneyinde ve Florida’nın doğusundaki kırmızı büyük noktaların, Bimini Adası ve onun güneyindeki “Cat Cays” ve “Brown Cay”ı gösterdiği sanılmaktadır. Kırmızı iri noktaların oldukça güneyinde ve Küba’nın kuzeyindeki yeşile boyanmış adanın da Andros Adası olduğu değerlendirilmektedir. Andros Adası’nın batısındaki kırmızı ada “Cal Sal” sığlık ve kayalıkları topluluğunu (Cal Sal Bank) göstermektedir. Florida Yarımadası’nın güneyinde de üç adacık çizilmiştir. En batıdaki adanın batısında, yine geniş sığlıkları gösteren, kırmızı iri noktalar bulunmaktadır. Bunların da Florida’ın güneyinde, denizde uzayıp giden, Florida Keys ile “Marquesas Keys” ve “Dry Tortugas” olduğu düşünülmektedir. (Resim.4)
 

Resim-4

Bütün açıklanan ada ve sığlıklar, bugünkü durumlarına benzer biçimde ve doğru konumda çizilmiş ve gösterilmiştir. Ancak kullanılan özel işaretlerin yanı sıra, bunların yansıttığı ada, kaya ve sığlık çizimleri de, gerçek büyüklüklerine göre abartılmıştır. Yalnız Piri Reis’in çizimlerinde değil, o günün diğer deniz haritalarında da, ister istemez, böyle abartılı çizimlere yer verilmiş olduğu göz önüne alınırsa, Piri Reis’in çizim biçimini doğal karşılamak gerekir.

Küba, Haiti, Jamaika, Porto Riko ve Küçük Antiller’in Leeward adaları ile Windward Adaları gerçek yerlerinde ve doğru olarak çizilmiş, bunlara ilişkin geniş sığlıkların gösterilmesi de unutulmamıştır. Ancak zamanla haritanın renkleri solmuş olduğundan, Porto Riko ve diğer küçük adalar güçlükle seçilebilmektedir. Küba Adası’nın üzerinde, silik olduğu için güçlükle okunan “İzle di Avana” ve İspanyola Adası’nın üzerinde de, yine silik olduğu için zor okunan “San Cuvana” sözcükleri bulunmaktadır. “Avana” nın, Küba adasının eski adlarından olan Havana’yı göstermek üzere yazılmış olduğu düşünülmektedir. İspanyola Adası’nın kuzeyinde, kırmızı ile gösterilmiş ada ve kayacıklar topluluğu ile siyah noktalarla gösterilmiş sığlıklar Türk adalarıdır. Küba’nın kuzey-batı yanının hemen altındaki ada ise Pinos Adası’dır. (Resim.6)

Piri Reis’in 1513 tarihli haritasında, buradaki adalar doğu-batı yönünde değil, gerçek konumlarının aksine, kuzey-güney yönünde çizilmiştir. Bu bölüm, haritanın en hatalı bölümünü oluşturmaktaydı. Çünkü Piri Reis bu ada çizimlerini Kolomb’un haritasından almıştı. Bilindiği gibi, Kolomb Küba’yı Asya anakarası ve İspanyola’yı da Japonya sanmıştı. Dolayısıyla, haritasında, buraları Asya anakarası ve Japonya’nın konumuna göre çizmişti. Piri Reis yeni keşfedilen yerleri ve bunlara ilişkin bilgileri sürekli olarak izlediğinden, 1513 tarihli haritasında hatalı olarak çizdiği yerleri, 1528 tarihli haritasında düzeltme olanağını bulmuştur.(Resim.5)
 

Resim-5

Küba Adası’nın hemen güneydoğusunun üzerinden geçen ve haritayı doğu-batı yönünde boydan boya kateden, 2.8 cm. aralıkla birbirine koşut biçimde çizilmiş iki çizgi bulunmaktadır. Bu çizgiler Yengeç Dönencesi’ni göstermektedir. Yengeç Dönencesi, gerçek durumunda, Küba’nın biraz üstünden geçmektedir. Bu çizime göre üç derece kadar bir hata söz konusudur. Ancak, ayni dönence Huan de la Cosa’nın haritası ile 1516 yılından sonra yapılmış haritalarda, gerçek durumundan altı yedi derece kadar güneyde çizilmiştir. Bu durumda Piri Reis’in haritasının o yıllarda yapılmış ve dönencelerin konumunu doğruya yakın biçimde gösteren en iyi haritalardan biri olarak kabul edilmesi gerekir. (Resim.6)

Yengeç dönencesinin haritanın batı kenarında son bulduğu yerin kuzeyindeki kara parçası Yukatan Yarımadası’dır. Yarımadanın ucundaki kırmızı, sığlık işareti olan noktalar vardır. Bunlar bugünkü Holbox’un bulunduğu ince adayı göstermektedir. Yukatan’ın altındaki kırmızı ada Cozumel Adası; üstündeki kırmızı boyalı ada da Arrecife Alacran olabilir. Yengeç dönencesinin kitabe ile birleştiği yerin hemen altındaki, güney-doğuya doğru uzanan kıyılar, sırasıyla Honduras, Nikaragua, Kosta Rika ve Panama topraklarıdır. Honduras’ın üzerinde, oldukça silinmiş ve zorlukla okunabilen iki satırlık bir yazı bulunmaktadır. Bu yazının okunabilen kısmında “Vilayeti…bundan ötesi bilinmemektedir” sözcükleri okunmaktadır. “Vilayeti” yazısından sonra gelen ikinci sözcük okunabilseydi, Honduras’ın o yıllardaki adı belirlenebilecekti. Piri Reis’in “bundan ötesi bilinmemektedir” diyerek Honduras’ın Pasifik Okyanusu’na bakan batı kıyılarını anlatmak istendiği sanılmaktadır. Bu yazılar, Piri Reis’in bu yöreye ilişkin elde etmiş olduğu bilgilerinin de sınırını belirtmektedir. Daha güneyde, Panama üzerine yazılmış ve bir kısmı haritanın kopan diğer parçasında kalmış iki satırlık yazıda da “ Karadan aşırıp…denizin aslı nedir diye bilmek için...” kelimeleri okunmaktadır. Vasko Nunez de Balboa, Panama geçidini bulup, bu bölgeyi aşarak, 29 Eylül 1513’te Orta Amerika’nın ötesindeki denizi, yani Pasifik kıyılarını ilk olarak gören kişidir. Piri Reis’in yazdıklarından Balbao’nun yolculuğundan söz ettiği anlaşılmaktadır. Bu yazılar, Piri Reis’in yeni bulunan yerler kadar, buraların bulunuşuna ilişkin macera ve öyküleri de izleyip öğrenmiş olduğunun bir kanıtıdır. Panama’nın doğusundaki topraklar Kolombiya ile Venezüella’nın kuzeyidir. Burada, kuzey-güney yönünde yazılmış uzun bir yazının parçaları görülmektedir. Harita tam bu bölgeden ana haritadan koparılmış olduğu için, yazıların tamamı okunamamaktadır. Venezüella’nın hemen doğusunda, haritanın kopan kenarının tam bitişiğinde, kırmızı renkle çizilip gösterilmiş olan ada ise Trinidad Adası’dır. (Resim.6)
 

Resim-6

Buraya kadar açıklanan bölümün günümüz haritaları ile olan benzerlik ve farklılıkları aşağıdaki bilgisayarlı çizimde görülebilir. Bu çalışmada Piri Reis’in haritası, önce taranarak ArcInfo yazılımıyla sayısallaştırılmış, daha sonra harita üzerindeki dört belirgin noktanın coğrafi koordinatları atlas üzerinden tespit edilerek koordinat verilmiş, son olarak da Merkator izdüşümüne çevirilerek, aynı izdüşüme sahip dünya haritası ile birleştirilmiştir. (Resim.7)

Resim-7

Trinidad Adası’nın doğusuna, bu ada ile rüzgârgülü çemberinin merkezi arasına, bir karaka çizilmiştir. Karakanın oldukça kuzeyinde, biri büyük diğeri küçük, üst üste çizilmiş iki karavel görülmektedir. Her üç gemi resmi de, özenle ve ayrıntılı biçimde çizilmiştir. Üstteki karavel çiziminin doğusundaki adalar Azor Adalarıdır. Ancak eldeki haritada bulunan bu adalar, Azor Adalarının tümü olmayıp, yalnız batısındaki altı adadır. Piri Reis 1513 tarihli haritasında Azor Adalarının on yedisini çizerek göstermiş ve bunlardan yedisinin adlarını da yazmıştır. Bu nedenle bu harita parçasında yer almayan diğer Azor Adalarının haritanın kopan parçasında kaldığı kolaylıkla ileri sürülebilir. 1528 tarihli haritanın eldeki parçasında bulunan altı adanın yanlarına adları da yazılmıştır. (Resim.8)

Resim-8

Haritanın ana haritadan kopmuş kenarının kuzeyinde, büyük bir rüzgârgülü bulunmaktadır. Bu yarım rüzgârgülünün tam üstünde, süsleme görünümünde, yarısı haritanın diğer parçasında kalmış, bir başka çizim bulunmaktadır. Bu çizim, ilk bakışta bir süsleme gibi görünmektedir. Ancak dikkatle incelendiğinde bunun bir kara parçasını, daha doğrusu, üzerinde yaprağını döken ağaçlar bulunan bir dağ silsilesini yansıttığı anlaşılmaktadır. Yarımay biçiminde uzanan kıyı çizgileriyle gösterilmiş bu kara ile, yatay biçimdeki ölçek cetveli arasında, biri kırmızı, diğeri mavi renkte boyanmış iki ada yer almaktadır. Piri Reis’in Bahriye’sindeki haritalarda bu biçimde gösterilmiş pek çok dağ silsilesi bulunmakta olup, bir örneği yansıdadır. Ayrıca, önemli bir nokta da, iki ada dahil, buradaki kıyı çizgilerinin, haritadaki diğer kıyı çizgilerinden farklı olarak, girintili çıkıntılı değil, düz biçimde çizilmiş olmasıdır. Bu durum, buranın buzlarla kaplı bir kara parçasını göstermek üzere bu biçimde çizilmiş olduğunu akla getirmektedir. Eğer Piri Reis burayı yorumlandığı biçimde, bir kara parçasını göstermek üzere çizdiyse, burasının İzlanda olduğu ileri sürülebilir. Gerçek durum, doğal olarak, haritanın diğer parçası bulunmadan belli olmayacaktır. (Resim.9)

Resim-9

Daha önce değinilmiş olan yarım rüzgâr gülünün hemen batısında, küt bir burun biçiminde çizilmiş, bir kara parçası göze çarpmaktadır. Burası 1500 yıllarında Portekizli Corte Real tarafından keşfedilmiş olan Grönland’ın güney ucudur. Grönland’ı gösteren kıyı çizgilerinin içinde “Buna Bakıla derler. Bunu da Portekiz kafiri bulmuştur. Ancak bulunanı bu kadardır ki yazılmıştır.” Cümleleri yer almaktadır. Buradaki “bakıla” adı, New Founland’ın Portekizce’si olan ve “Morina balığının yeni yurdu” anlamına gelen “Terra Nova dos Bacalhaus” dan gelmektedir. Anlaşıldığına göre, Piri Reis haritasını çizdiği tarihte, Grönland’ın kuzeyine ilişkin yeni bilgilere ulaşamamıştı. Grönland’ın güney batısında, iki sivri burun biçiminde New Founland’ın güney ucu çizilmiştir. Bu yöreler 1497–98 yıllarında Cobot ve oğlu tarafından bulunmuş, daha sonra 1500 yılında, Corte Real da buralara kadar gelmişti. Buradaki yazılardan da Piri Reis’in erişmiş olduğu bilgilerin sınırı belli olmaktadır. (Resim.10)

Resim-10

1528 haritasında New Founland’dan, daha önce açıklanmış olan Florida Yarımadası’na değin başka bir çizim ve yazı bulunmamaktadır. Bu durum Piri Reis’in 1528 yılında Kuzey Amerika’ya ilişkin bilgilerinin derecesini hakkında bir fikir vermektedir. Piri Reis’in haritasına koymadığı yerler hakkında, doğruluğundan emin olmadığı, kuşkulu bazı bilgiler edinmiş olması da söz konusudur. Ancak, bunları teyit edemediği için haritasına koymamış olduğu düşünülmektedir.

Harita parçasının, doğudaki yırtılan kenarının hemen bitişiğinde, Azor Adaları içinde yer alan Sao Miguel Adası bulunmaktadır. Bu adanın boylamı yaklaşık 25 derece batıdır. Harita parçasının batı kenarındaki Yukatan Yarımadası’nın boylamı da yaklaşık 90 derece batıdır. Yani harita, doğu-batı yönünde, 65 derecelik bir aralığı kapsamaktadır. Büyük bir şans eseri, rüzgârgülü çemberinin merkezinde bulunan rüzgâr gülü, haritanın eldeki parçasında kalmıştır. Haritanın eldeki kısmındaki 6 adet rüzgar gülü, portolonların standart çizim esaslarına uygun olarak 17 adede tamamlandığında, asıl haritanın doğu-batı ve kuzey-güney yönlerinde ortadan yırtıldığı ve eldeki harita parçasının asıl haritanın dörtte biri olduğu anlaşılmaktadır. Yani eldeki harita 65 derecelik bir alanı kapsadığından, asıl haritada da 65 derecelik bir alan kalmış olmaktadır. Bu durumda asıl haritanın doğu kenarının yaklaşık 40 derece doğu boylamında olduğu ortaya çıkmaktadır. Doğal olarak, bu incelemede, haritanın kuzey-güney yönünde kapsadığı alan da araştırılmıştır. Bu amaçla Trinidad Adası, Yengeç dönencesinin durumu ve harita parçasının kuzeyinde gösterilmiş adaların konumlarından yararlanarak bir çalışma yapılmıştır. Trinidad Adası’nın güney kıyılarının enlemi, yaklaşık 10 derece kuzeydir. Yengeç Dönencesi ise, 23 derece 26 dakika kuzey enlemine denk düşmektedir. En kuzeyde, biri neresi olduğu bilinen Grönland’ın güneyi ile ötekisi kuşkulu ama İzlanda olduğu düşünülen iki kara parçasının bulunduğu hatırlanacaktır. Grönland’ın haritada gösterilen bölümünün kuzey yöresi, yaklaşık 61 derece kuzey enlemine denk gelmektedir. Bu durumda diğer çizim İzlanda olmasa bile, oranlama yapılarak, haritanın üst kitabesinin yaklaşık olarak 65 derece kuzey enlemine değin uzandığı belirlenmiştir. Ele alınan üç ayrıntının konumları göz önünde tutulduğunda, eldeki harita parçasının 10 derece kuzey enleminden, 65 derece kuzey enlemine kadar, 55 derecelik bir enlem aralığını kapsadığı görülmektedir. Bu durumda, haritanın kopmuş ve kaybolmuş asıl parçasının da 45 derece güney enlemine kadar uzandığı değerlendirilmektedir. Yani, haritanın kapladığı alanının güneydeki sınırı, bugünkü Arjantin’in Sarmiento kentine değin uzanmaktadır. (Resim.11)

Resim-11

Daha önce de değinilen esaslara göre yapılan bilgisayar destekli çalışmada ulaşılan sonuç, yani Piri Reis’in 1528 tarihli haritasının kapsadığı alan, Resim.12 ’de görülmektedir. Bu da, Piri Reis’in 1528 tarihli haritasının, Osmanlı İmparatorluğu toprakları ile Amerika Kıtası arasındaki bölgeyi göstermek üzere çizildiğini ve İmparatorluğun Büyük Coğrafi Keşiflere dikkatini çekmek amacıyla yapılmış olduğunu, bir kez daha ortaya koymuştur.

 

Resim-11

Piri Reis’in 1518 tarihli haritasına ilişkin incelemelerin sürdürülmesi ve yeni gerçeklerin ortaya çıkarılması, yalnız Piri Reis’in değerli eserinin ayrıntılarını aydınlatmaya hizmet etmeyecek, aynı zamanda Türk deniz haritacılığının geçmişine de ışık tutacaktır.